ავტორი: იოანე შენგელია

მოგესალმები ძვირფასო მკითხველო. წინამდებარე ტექსტი წარმოადგენს ჩემს პირად შემოქმედებას. მე, საკუთარი მწირი გამოცდილებიდან და ცოდნიდან გამომდინარე, ვეცადე რამენაირად დამეწერა სმენის ვექტორის როლზე მეცნიერების განვითარებაში, და ზოგადად - მეცნიერულ აზროვნებაში და მეთოდებში.

ვინც ჯერ არ იცნობთ სისტემურ - ვექტორულ ფსიქოლოგიას, გაეცანით ამ ლინკზე. ასევე, სასურველია იცოდეთ ცოტა რამ სმენის ვექტორის აბსტრაქტული ინტელექტის შესახებ.

* * *

- ნიკო, ამოხსენი თუ შეიძლება განტოლება: 3x+7=13.

- მაგი იქნება.. 3x=13-7, 3x=6, x=2.
- ყოჩაღ ნიკო! ახლა ეს ამოხსენი: -2x+17=20.
- ეგ იქნება.. -2x=20-17, -2x=3, x=-1.5
- ბრავო ნიკო. ახლა კი აი ეს ამოხს..
- აუ მას..
- გისმენ!
- რაიმე ზოგადი სახე არ არსებობს ამ განტოლების? ანუ, მაგალითად, ახლა თქვენ სხვა და სხვა რიცხვებს მეუბნებით, და აი ზოგადად რომ ჩავწეროთ განტოლება, და მისი ამონახსნი. შესაძლებელია?
- დაიხ შესაძლებელია და არსებობს. აბა სცადე..
- მაიცა..

ნიკო რამდენიმე წუთი ფიქრობდა ამაზე, თან ფანჯარაში იხედებოდა და თვალებს ჭუტავდა. შიგადაშიგ რვეულშიც რაღაცებს ინიშნავდა, თუმცა ისეთი უშნო და დაულაგებელი ხელწერა ჰქონდა, მისი მასწავლებელი ვერაფერს იგებდა მისი ნაწერიდან. ცოტა ხანში მან რაღაც ჩაწერა და სახეზე ღრმა ღიმილი შერჩა.

- მას, აი შეხედეთ. დაუშვათ გვაქვს ასეთი განტოლება: ax+b=c. მაშინ, ამის ამოხსნა ხომ ასე მოხდება: ax=c-b, x=(c-b)/a. სწორია?
- კი ნიკო, სწორია.
- ხოდა, ახლა ამ a,b და c -ს ნაცვლად რა ნებისმიერი რიცხვიც არ უნდა ჩავსვათ, ეს ხომ ზოგადი ამონახსნი იქნება მაინც?
- კიბატონო..
- ხოდა მოდი აღარ გვინდა რა ეს განტოლებები, ზოგადი ამონახსნი ვიცით, და თუ რაიმე კონკრეტული რიცხვები მომივა, ამ გამოსახულებაში ჩავსვამ. სწორი ვარ ხომ?
- კი ნიკო, სწორად მსჯელობ..

ნიკო კიდევ რამდენიმე წუთი ფიქრობდა ამაზე. ალბათ, უნდოდა დარწმუნებულიყო თავისი აღმოჩენის სისწორეში, კიდევ ერთხელ გადაატრიალა თავში მთელი ანალიზი, და დარწმუნდა.

- ნიკო, რასაც შენ წერ, ეგ მართლაც ასეთი განტოლების ამოხსნის ზოგადი სახეა, და შეიძლება მისი გამოყენება ნებისმიერი რიცხვებისთვის. თუმცა, არის ორი შემთხვევა, როცა ასე მარტივად ამონახსნს ვერ დაწერ.

ნიკო დაფიქრდა და რომ ვერ მიხვდა რაზე იყო საუბარი, ჰკითხა, თუ რა იყო ეს ორი შემთხვევა. მასწავლებელმაც აუხსნა გამონაკლისი შემთხვევები და, ამრიგად, ნიკომ სრულყოფილი ცოდნა მიიღო წრფივი განტოლებების ამოხსნის შესახებ. მის წინაშე აბსტრაქტული საოცრებათა სამყარო გაიხსნა..

(პ.ს. თუ რომელიმეს დაგაინტერესებთ, თუ რა შემთხვევებია ეს ორი გამონაკლისი, პირადში მომწერეთ).

 

* * *

წინა წლის ნოემბერში მათემატიკის ერთ-ერთი საგნის ლექტორმა დამიბარა მე და რამოდენიმე ჩემი კურსელი. ჩვენ მის თბილ კაბინეტში შევედით, მოვკალათდით, და ლექტორიც ცოტა ხანში შემოვიდა, დაბრძანდა თავის მოსახერხებელ სავარძელში, და დაიწყო საუბარი.

1

"თქვენ იცით, რომ მე ფიზიკაში დიდად არ ვერკვევი, თუმცა მაინტერესებს, და მსურს ვიმუშავო (და მიმუშავია კიდეც) თეორიული ფიზიკის სხვა და სხვა ამოცანებში, მათემატიკური დამუშავების მხრივ."

და ასე შემდეგ, და ასე შემდეგ. მან კიდევ ბევრი ილაპარაკა, თუ ცოტა ილაპარაკა, ბოლოს ასეთი რამ თქვა: "რამდენადაც დღეს ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში არის ცნობილი, ის უამრავი ნაწილაკი იყოფა ორ ჯგუფად: ბოზონებად და ფერმიონებად. მეორე მათგანი წარმოადგენს იმ ნაწილაკებს, რომლებიც მატერიის "აგურები" არიან, ანუ ის ელემენტები, რომლებისგანაც შედგება მატერია კლასიკური გაგებით. ხოლო ბოზონები არიან ის ნაწილაკები, რომლებსაც გადააქვთ ეგრეთ წოდებული ურთიერთქმედების სიგნალი მატერიის ერთი ნაწილიდან მეორესკენ (პირობითად რომ ვთქვათ)."

უფრო კარგად რომ გაერკვეთ მატერიისა და ურთიერთქმედების თემაში, გირჩევთ წაიკითხოთ ჩემი სტატია.

მოკლედ, ეს კაცი ამბობდა, რომ მატერიის "შემქმნელ" ნაწილაკებს აღწერენ სხვა მათემატიკური ფორმალიზმით, ხოლო ველის/ურთიერთქმედების გადამტან ნაწილაკებს აღწერენ სხვა მათემატიკური ფორმალიზმით. თუმცა, ბოლო პერიოდში აქტუალურად დგას ამოცანა, რომ შეიქმნას ისეთი ფორმალიზმი, რომელიც ორივე ტიპის ნაწილაკებზე გამოდგება. ანუ რაღაც ზოგადი, რაც ორივე მდგომარეობას აღწერდა. ამ კაცს სურდა მონაწილეობა მიეღო ამ ამოცანის ამოხსნაში.

ეს იმდენად ბუნებრივი იყო ჩემთვისაც, და ჩემი ფიზიკოსი კოლეგებისთვისაც. მისი სურვილი (და საერთოდ, ელემენტარული ფიზიკის სპეციალისტების სურვილი), გაერთიანებულიყო ბოზონების და ფერმიონების აღწერა, იმდენად ბუნებრივი და ნაცნობი სიტუაცია იყო ჩვენთვის.

რატომ იყო ნაცნობი და ბუნებრივი? იმიტომ, რომ ასეთ აზროვნებას შეჩვეული ვართ ფიზიკოსები. ჩვენ ყოველთვის ვცდილობთ მაგალითად რამდენიმე ამოცანა გავაერთიანოთ და მათი ამოხსნის საერთო მეთოდი მოვიფიქროთ. რაიმე ზოგადი, რისი კერძო შემთხვევებიც არიან მოცემული ამოცანები.

ეს ტენდნეცია სადღაც ჩაისახა ფიზიკოსებსა და მათემატიკოსებში. იყო დრო, ნიკოს მსგავსად წრფივი განტოლების ზოგადი ამონახსნი ჩავწერეთ, იყო დრო ნიუტონის მეორე კანონი ჩავწერეთ, რაც აერთიანებდა ყველა შესაძლო ვექტორულ ძალას და მექანიკის ყველა შესაძლო ამოცანას. ეს იმდენად ზოგადი იყო, რომ აღფრთოვანებას ვერ დამალავ.

გავიდა დრო, და ნიუტონის მექანიკა ჩაანაცვლა აინშტაინის სპეციალურმა ფარდობითობის თეორიამ, რაც, არ გაგიკვირდებათ და ნიუტონის მექანიკის განზოგადებას წარმოადგენს, ანუ მისი კერძო შემთხვევაა ნიუტონის მექანიკა.

ძალებზე რომ ვისაუბროთ.. ბუნებაში არსებობს ოთხი ფუნდამენტალური ძალა (ურთიერთქმედება), რომლის გაერთიანებასაც ასევე ცდილობდნენ ფიზიკოსები. ეს ოთხი ძალა სხვა და სხვა ბუნების და ტიპისაა, სხვა და სხვა პარამეტრებზე რეაგირებენ, მაგრამ ფიზიკოსებმა მაინც შეძლეს და რაღაც საერთო მონახეს სამი მათგანისთვის მაინც, გააერთიანეს.

ეს საერთოს მონახვის მოთხოვნილება და საერთო მოდელის შექმნის მოთხოვნილება იქამდეც მივიდა მეცნიერებში, რომ მატერიის და ძალის (ურთიერთქმედების) გაერთიანებაც კი სურთ ფიზიკოსებს (მატერიის და ურთიერთქმედების ორი ტიპის ნაწილაკებისთვის საერთო ფორმალიზმის შექმნა). აი ის ამოცანა, რაც ჩემს მათემატიკის ლექტორს სურდა ამოეხსნა, და რაც სულაც არ გამიკვირდა, რადგან ფიზიკოსები ასე ვაზროვნებთ.

მეტსაც გეტყვით.. ერთი პერიოდი მყავდა მოსწავლე ფიზიკაში, რომელსაც არ აინტერესებდა სკოლის ფიზიკა და ყოველთვის მეკითხებოდა სამყაროს აბსოლუტურ მოდელზე, არსებობდა თუ არა პატარა "ფორმულა", რომელსაც შეეძლო მთელი სამყაროს პროცესების აღწერა. მე ვუთხარი, რომ ფიზიკოსები მუშაობენ ამ მიმართულებით, და ის აღფრთოვანდა, და სურდა ამ ამოცანებში ჩართვა.

შემიძლია მოვიყვანო უამრავი მაგალითი ფიზიკიდან და მათემატიკიდან, რომელთაც ეს სტილი "ატყვიათ". მათემატიკოსებიც ყოველთვის ცდილობდნენ მოეგონებინათ რაღაც საერთო მოდელი, რაც მათემატიკის ყველა დარგს აერთიანებს. მაგალითად, ერთი პერიოდი პოპულარული იყო ასეთი იდეა - "მათემატიკის ნებისმიერი დარგი დაიყვანება გარკვეულ სიმრავლესა და სტრუქტურაზე". შემდგომში გაჩნდა ეგრეთ-წოდებული "კატეგორიათა თეორია", რაც ასევე ნებისმიერ დარგს მოერგო. და ა.შ. და ა.შ. ვინც მათემატიკაში ერკვევით, ალბათ დამეთანხმებით, რომ თითქმის ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ვაწყდებით ამ სტილს.

ზოგჯერ მეცნიერები არც კი ფიქრობენ იმაზე, თუ რატომ აქვთ მათ ასეთი აზროვნება, რატომ სურთ ყოველთვის უფრო ზოგადის აღმოჩენა, უფრო ფართო მასშტაბებში გასვლა, ყველაფრის გაერთიანება და რაღაც ერთი "წინადადების" ქვეშ მოქცევა უზარმაზარი და მრავალფეროვანი ინფორმაციის. ეს სმენის ვექტორის მიდრეკილებაა. მეცნიერების მეთოდები და აზროვნება თავით - ბოლომდე სმენის ვექტორით ხელმძღვანელობს.

თუმცა, უნდა აღინიშნოს სხვა ვექტორების დამსახურებაც, მაგალითად, ანალის ვექტორი მეცნიერებს ეხმარება დიდი მოცულობის ინფორმაციის დამახსოვრებაში, სმენის ვექტორი კი ამ დიდი მოცულობის აღქმაში და სისტემურ გაანალიზებაში. საერთოდაც, შეიძლება ითქვას, რომ ყველა აღმოჩენა, რომელსაც წინ უძღვის დიდ მასშტაბებთან "შერკინება" და დიდი მოცულობის ინფორმაციის დამუშავება, ანალ-სმენის სცენარით მიმდინარეობს.

და ბოლოს.. სმენის ვექტორის ასეთი აზროვნება ყველაზე უფრო მკვეთრად და დახვეწილად ზუსტ მეცნიერებაში ვლინდება, თუმცა ის ყველგან ვლინდება, სადაც კი სმენას რეალიზაცია სურს. მათემატიკაც ხომ სმენების შექმნილი და განვითარებულია - აბსტრაქტული მოდელები, რომლებიც აზროვნებას ხვეწენ და რეალობის აღწერის მეთოდებს აუმჯობესებენ.

* * *

ისმის ბუნებრივი შეკითხვა: რატომ აქვს სმენას ასეთი და ასეთი თვისებები.

ანუ დავსვათ შეკითხვა უფრო კონკრეტულად: რატომ აქვს და რაში სჭირდება სმენის ვექტორს აბსტრაქტული ინტელექტი?

2

თითოეულ ვექტორს თავისი ფუნქცია და მოტივი აქვს, რისთვისაც თითოეული მათგანი შესაბამის უნარებს და თვისებებს ფლობს, რომლებიც უნდა განავითაროს, რათა რეალიზდეს და, მოკლედ რომ ვთქვათ: ბედნიერი იყოს.

საკუთრივ, სმენის ვექტორის ფუნქციას წარმოადგენს ჯგუფის იდეურ წინამძღოლობა, ანუ განვითარების ახალ, უკეთეს დონეზე გადაყვანა, ამ იდეის შექმნა, რის რეალიზებასაც უკვე სხვა ვექტორები შეეცდებიან.

განვითარების ახალ ეტაპზე გადასვლა (იდეურად მაინც) ერთჯერადი არ არის, ანუ ნორმალურად ფუნქციონირებად სმენას ყოველთვის აქვს მიდრეკილება გახსნას ჯერ გაუხსნელი კარი. ის არ არის შეზღუდული და ყოველი ახალი აღმოჩენის შემდგომ ის მორიგ აღმოჩენას ელის. ეს ყველაფერი მას აყალიბებს მეცნიერად, ფილოსოფოსად. ეს ის ადამიანები არიან, ვინც ინტერესდებიან სამყაროს და მასში მიმდინარე პროცესების კანონზომიერებების კვლევით.

ამრიგად, „იდეური ბელადის“ ძირითადი ფუნქცია ხდება სამყაროს არსობრივი აღქმა, რის გარეშეც ზედმეტია განვითარებაზე საუბარი. ამ ყველაფრისთვის კი მას სჭირდება ის ეგრეთ წოდებული აბსტრაქტული ინტელექტი, რომელიც ასე კარგად აქვთ გავითარებული მეცნიერებს, განსაკუთრებით კი ფიზიკოსებსა და მათემატიკოსებს.

ერთი საინტერესო „შტრიხი“ ახასიათებს ასეთ აზროვნებას - ეს არის მასშტაბური ხედვა, ესეიგი რაიმე შესასწავლი ობიექტის შესწავლა „შორიდან“, ანუ ობიექტის წარმოდგენა, როგორც რაიმე უფრო დიდი ობიექტის მცირე ნაწილის. ასეთი ხედვა ბუნებრივი გამოძახილია მისი ძირითადი ფუნქციის, რადგან შეუძლებელია ჯგუფი განვითარების უკეთეს მდგომარეობაში გადავიდეს, სანამ წინამორბედი მდგომარეობა არ დაიმზირება სრული სურათით, ანუ „შორიდან“. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლება ითქვას, რომ მოცემული ობიექტი ბოლომდე დამუშავებული და შესწავლილია.

ასეთი აზროვნება სმენას „მოჰყვება“ ყოველდღიურ ცხოვრებაში და ვლინდება, ფაქტობრივად, ყველაფერში, რაშიც ეს ადამიანი არის ჩართული. ხანდახან, შეიძლება აღგაფრთოვანოს ამ აზროვნების გამოვლენამ ისეთ დეტალებშიც კი, სადაც არ ელოდები. ყველაფერი, რაც სწორ გზაზე მდგარი სმენის კვლევის ობიექტი ხდება, სწორედ ასეთი აზროვნების „ხელშია“.

ამრიგად, სმენის ვექტორმა (ანალის და სხვა ვექტორების ძალისხმევით) განავითარა ისეთ საოცარი რამ, რასაც ჩვენ მათემატიკას ვეძახით. მათემატიკა სხვა არაფერია, თუ არა აზროვნების მექანიზმები და რეალობის რაც შეიძლება ზუსტი მოდელის შექმნის ინსტრუმენტი, რაც ასე ძალიან სჭირდება სმენას. ის ქმნის გარკვეული სისტემის (რომელსაც იკვლევს) აბსტრაქტულ მოდელს თავის გონებაში, და შემდგომ უკვე ეგრეთ წოდებულ „აზრობრივ ექსპერიმენტებს“ ატარებს, ანუ ქმნის სისტემის ფუნქციონირების თავისებურ თეორიას, გამოთქვამს წინასწარმეტყველებებს სისტემის მომავალზე იმ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, რომელსაც საერთო სურათში აღიქვამს, ანუ სისტემას სისტემურად აღიქვამს.

ამიტომაც, სმენას განვითარებისთვის აუცილებლად სჭრდება წახალისება სისტემური ამოცანებით. ანუ, მაგალითაც მიეცით მას (განსაკუთრებით ანალ-სმენას) რაიმე რთული სტრუქტურის სისტემა დასამუშავებლად. თუ ის მთლიანად ჩაეფლო მის გაანალიზებაში, მაშინ ის განიცდის საოცარ სიამოვნებას, როდესაც გონებაში ახალი სისტემური ხედვა და მოდელი გაჩნდება.

ასე ფუნქციონირებს სმენის ვექტორის გონება, და ასე მუშაობენ მეცნიერები. ხოლო სმენის უნარების დახვეწა კი მათემატიკას შეუძლია. სხვა საქმეა მისი დაზიანებების დამუშავება, რაც ფსიქოანალიზის ამოცანაა, ხოლო უნარების განვითარება კი ყოველთვის შეიძლება რაიმე ახალი სისტემური ობიექტის სისტემური კვლევით.

გისურვებთ წარმატებებს ყველა სმენის ვექტორს სამყაროს არსობრივ შეცნობაში!

გააზიარეთ, თუ მოგეწონათ..