ავტორი: იოანე შენგელია

რას ვგულისხმობ სისტემურ განათლებაში? სანამ ამას ვუპასუხებ, პირველ რიგში მინდა აღვნიშნო, რომ განათლების ასეთი მოდელი, რომელზეც ახლა ვისაუბრებ, არ "გამოდგება" ნებისმიერი ადამიანისთვის, არამედ მხოლოდ მათთვის, ვინც მიდრეკილია სისტემური აზროვნებისკენ.

მე მსურს განვიხილო განათლების სისტემის თემა სისტემურ-ვექტორული ფსიქოლოგიის გადმოსახედიდან. უფრო კონკრეტულად კი, სმენის ვექტორის გადმოსახედიდან. სმენას, თავისი აბსტრაქტული ინტელექტიდან და ეცნიერული სულისკვეთებიდან გამომდინარე, აქვს სისტემური აზროვნება (რომელიც სჭირდება საკუთარი თავის და სამყაროს შეცნობისა და ევოლუციისთვის, რაც არის კიდეც მისი ფუნქცია).

ამრიგად, როდესაც დგება საკითხი განათლების სისტემის სწორად შერჩევაზე სმენის ვექტორისთვის, უნდა გავითვალისწინოთ მისი ბუნება და აზროვნების სტილი. სმენის ვექტორი ინფორმაციის მეოთხედს ეკუთვნის.

ინფორმაციის მეოთხედსვე ეკუთვნის ვიზუალური ვექტორი, მაგრამ ეს უკანასკნელი შთაბეჭდილებიანია და იმისთვის, რომ რაიმე ისწავლოს, უნდა "დაინახოს" (ამ სიტყვის ყველა გაგებით) სასწავლი საგნის მომენტალური სილამაზე. ესეიგი, ვიზუალი შთაბეჭდილებით იმახსოვრებს მომენტალურ ინფორმაციას თავისი დეტალებით. ვიზუალის ვექტორები იქნებოდნენ კარგი მხატვრული ლიტერატურის მცოდნეები ან მხატვრები (და ა.შ.), რომლებიც ტკბებიან შთაბეჭდილებებითა და მომენტალური გაელვებებით დანახული დეტალების სილამაზით.

მაგრამ, ინფორმაციის მეოთხედის სხვა ვექტორს წარმოადგენს სმენის ვექტორი, რომელიც უკვე "პირიქით" აზროვნებს, ესეიგი არა დეტალებზე კონცენტრირდება, არამედ მიდრეკილია "შორიდან" და მასშტაბურად შეხედოს სიტუაციას. ორივე ტიპი ინფორმაციულია და ორივეს თავისი ფუნქცია აქვს. პირველმა მათგანმა (ვიზუალმა) რომ რაიმე ისწავლოს, საჭიროა მოიხიბლოს საგნის სილამაზით, დეტალებით დატკბეს. ასეთ შემთხვევაში ინფორმაცია შთაიბეჭდება მის მეხსიერებაში.

სმენის ვექტორი კი სულ სხვანაირად აზროვნებს, ის მიდრეკილია პირველ მიზეზების ძიებისკენ (რაც, როგორც გითხარით, გამომდინარეობს მისი ძირითადი ფუნქციიდან), და შესაბამისად, მან რომ რაიმე ისწავლოს, საჭიროა საგანი მის აზროვნებას მოვარგოთ. როგორ ხდება ეს?

ძალიან "მარტივად"..

მათემატიკა, როგორც ასეთი, შექმნეს და განავითარეს სმენის ვექტორებმა, და შეძლეს თავიანთი აბსტრაქტული აზროვნების რეალიზაცია მაქსიმალურად აბსტრაქტულ (იდეათა) სამყაროში. მათემატიკის ნებისმიერი დარგი დაიყვანება სიმრავლესა და სტრუქტურაზე (ამასთან დაკავშირებით იხილეთ ჩემი სტატია).

რას ნიშნავს ეს? იმას, რომ თავდაპირველად მოცემულია გაკრვეულ ელემენტთა სიმრავლე, და შემდგომ შემოგვაქვს გარკვეული სტრუქტურა (მაგალითად ელემენტებს შორის დასაშვები ოპერაციები, ან სხვა რაიმე. ამ დასაშვებ ოპერაციებს შეიძლება ვუწუდოთ აქსიომები). ეს უკვე ელემენტებს აკავშირებს და იქმნება სისტემა. შეიძლება ითქვას, რომ ცალკე ელემენტების სიმრავლე უბრალოდ სიმრავლეა, მაგრამ სტრუქტურის განმარტება უკვე სისტემის არქიტექტურას ნიშნავს.

pirveli

ამრიგად, მათემატიკის ნებისმიერი დარგი ასეთი მოდელისკენ არის მიდრეკილი. მაგრამ მათემატიკა იდეალური აბსტრაქტული ობიექტია, ხოლო რეალობაში მხოლოდ იდეებით ვერ გახვალ. განვითარებულ სმენებს აქვთ მიდრეკილება სამყაროში მიმდინარე პროცესები სისტემურად აღწერონ, ესეიგი რაც შეიძლება ფუნდამენტალური კანონები (ეგრეთ წოდებული აქსიომები) აღმოაჩინონ, რომლებიც უკვე აშენებენ ამ რთულ სისტემას (სამყაროში მიმდინარე პროცესს). სწორედ ეს მიდრეკილება "აიძულებს" სმენებს შექმნან მათემატიკის დარგები, სადაც უკვე სრულყოფილად რეალიზდება მათი აზროვნება. მაგრამ, ცარიელი მათემატიკა მხოლოდ იდეათა სამყაროა და მშრალია.

ამ სიმშრალის "დასველებით" ფიზიკოსები გამოირჩევიან. ისინი, ისე როგორც არავინ, აზროვნებას ხვეწენ და სამყაროში მიმდინარე პროცესების აქსიომატიზაციას და ზუსტ აღწერას ახდენენ. ანუ, ეძებენ რაც შეიძლება ფუნდამენტალურ კანონებს (მაგალითად ძალებს (ურთიერთქმედებებს მატერიებს შორის), რომლებიც აშენებენ მატერიის ლამაზ ფორმებს და მოძრაობებს).

ცხადია, სმენის ვექტორს შეუძლია დაინტერესდეს ფიზიკით და განვითარდეს, რადგან ფიზიკა ყველაზე უფრო ახლოს არის "იდეათა იდეალურ სამყაროსთან - ანუ მათემატიკასთან", თუმცა ფიზიკის გარდა არსებობს უამრავი სფერო და ამოცანა ჩვენს ცხოვრებაში, რომელსაც სისტემური დახვეწა სჭირდება.

თუ სმენის ვექტორის ადამიანი შემეცნებით ინტერესს ავლენს რაიმე სფეროს მიმართ (იქნება ეს ზუსტი მეცნიერების რომელიმე დარგი, რომელიმე ენის გრამატიკა, ეზოთერიკის რომელიმე დარგი, თუ სხვა ნებისმიერი) მას შეუძლია სისტემურად შეიმეცნოს ეს უკანასკნელი. ამიტომაც, მომავალი თაობის სმენის ვექტორების განათლების გამარტივებისთვის საჭიროა მრავალი დარგი დაიხვეწოს სისტემურად, რისი გაკეთებაც, ისევ და ისევ, სმენის ვექტორის ადამიანებს შეუძლიათ.

ჩნდება შეკითხვა: კი მაგრამ, მათემატიკას ადამიანი იგონებს, ამიტომაც არის იდეალური აქსიომატური სისტემა, ესეიგი არ არსებობს ბუნდოვნება და ყველაფერი ზუსტია. მაგრამ, რა ვუყოთ რეალურ სისტემებს, რომლებიც ადამიანის მოგონილ იდეას არ წარმოადგენს. ამ სისტემების აქსიომატურ სტრუქტურამდე დაყვანა შესაძლებელია?

ცხადია, სისტემას გააჩნია. მაგრამ ერთი კი ფაქტია: ნებისმიერი სისტემის დაყვანა შეიძლება რაღაც სიზუსტით აქსიომატურ სტრუქტურამდე. "რაღაც სიზუსტე" გამოწვეულია იმით, რომ რეალური სისტემების იდეა არ მოუგონია ადამიანს, არამედ იმთავითვე არსებობს სამყაროში. მაგრამ, ხომ შეიძლება მაქსიმალურად აქსიომატური გავხადოთ სისტემა, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, რათა სმენის ვექტორმა შეძლოს ბუნებრივად შემეცნება.

მაგალითად, გრამატიკა რომ ავიღოთ. შესაძლებელია გარკვეული აქსიომების "შემოტანა" დასაწყისისთვის, რის შემდგომაც ლოგიკური კავშირებით აშენდება გრამატიკის წესები. ცხადია, იქნება გადაგვარებები და გამონაკლისები, მაგრამ სულ უსისტემო სწავლებას მაინც სჯობს ნაწილობრივი სისტემურობა.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, მხოლოდ ადამიანის მოგონილ მათემატიკაში ვხდებით იდეალურ აქსიომატურ სტრუქტურებს, სადაც არ არსებობს ბუნდოვნება და გამონაკლისები.

ასე და ამგვარად, უკვე არსებული სისტემის შემეცნებისთვის სმენები გაცნობიერებულად თუ გაუცნობიერებლად იყენებენ აბსტრაქტულ ინტელექტს, ესეიგი თავიანთ წარმოდგენაში "ქმნიან" სისტემის მოდელს. ესეიგი, ცდილობენ გაარკვიონ სისტემის ფუნქციონირების პირველ-მიზეზები, ანუ პირველადი აქსიომები.

ამრიგად, შეგვიძლია შევაჯამოთ: რეალური სისტემა მით უფრო "კარგია", რაც უფრო მოხსნილია ბუნდოვნება და რაც უფრო ზუსტად არის აღმოჩენილი პირველადი "აქსიომები". სმენის ვექტორების ამოცანა არის რაიმე სისტემის შესწავლისას, მოიფიქრონ რაც შეიძლება ფუნდამენტალური "აქსიომატური" სტრუქტურა, და რაც შეიძლება იდეალური იმ გაგებით, რომ ამ აქსიომატურმა სტრუქტურამ აღწეროს სისტემაში მიმდინარე ყველა პროცესი.

აქსიომატური სტრუქტურა მით უფრო კარგია, რაც უფრო მეტ პროცესს "ხსნის" სისტემაში და ნაკლებს ტოვებს გაუგებარს. იდეალური იქნებოდა აქსიომატური სტრუქტურა, რომელიც მთელს სისტემას "ააშენებდა" და გაუგებარს არაფერს დატოვებდა. როგორც ვთქვით, ასეთი რამ მხოლოდ აბსტრაქტულ მათემატიკაში ხდება, რაც შეიქმნა კიდეც ასეთი აზროვნების განვითარებისთვის. ამიტომაც, რაც უფრო კარგად იცის სმენის ვექტორმა მათემატიკა, მით უფრო გამოცდილია თავის საქმეში და უფრო უკეთ ორიენტირდება რთული სისტემების შესწავლისას.

ასე და ამგვარად, სმენის ვექტორი ეძებს პირველ-მიზეზებს, ანუ ძირითად იდეას, ფუძეს, არსს, რომელზეც შენდება მთელი სისტემა. ამიტომაც, სმენის ვექტორებს აქვთ დიადი პოტენციალი მეცნიერებაში, ფილოსოფიაში, და ა.შ. მათ შეუძლიათ დახვეწონ ენის სწავლების კურსები, შეიმუშავონ განათლების იდეალური სისტემა, რომლითაც ისევ სხვა სმენის ვექტორები ისწავლიან და შეიმეცნებენ.

{შენიშვნა: აქვე მოვიყვან მაგალითს ფიზიკიდან. როგორც ვიცით, ფიზიკა ექსპერიმენტული მეცნიერებაა, მაგრამ სმენის ვექტორი რის სმენის ვექტორია, თუ არ ეცდებოდა მაინც შეემუშავა თეორიული მოდელი ფიზიკური პროცესების. ამიტომაც განვითარდა თეორიული ფიზიკა, რომელიც სულ რაღაც "ორი-სამი" წინადადების შედეგად აგებს მთელს ფიზიკის კანონებს. ეს ცოტა უცნაურად ჟღერს, მაგრამ ასეა. მაგალითისთვის, უმცირესი ქმედების პრინციპით და ნოეტერის თეორემით შეიძლება მივიღოთ დინამიკის კანონები და შენახვის კანონები, რომლებიც აქამდე ცნობილი იყო ექსპერიმენტულად. ცხადია, მარტივად არც აქ არის საქმე და თითოეულ ამოცანას კონკრეტული "ქმედების" ჩაწერა სჭირდება, ისეთის, რომლიდანაც გამომდინარეობს ექსპერიმენტულად მიღებული ფიზიკის კანონები. მაგრამ, ასეა თუ ისე, თეორიული ფიზიკა ადამიანის გონების მართლაც საოცარი და დიდებული პროდუქტია, რომლის მიმართაც აღფრთოვანებას ვერ ვმალავ.}

შევაჯამოთ: სმენა აზროვნებს აქსიომატურად, ესეიგი პირველ-მიზეზების ძიებით, ამიტომაც ნებისმიერი საგანმანათლებლო საგანი ასევე უნდა მივაწოდოთ. ესეიგი, რაც შეიძლება სისტემური გავხადოთ და ძირითადი ფუნდამენტალური იდეა ამოვიღოთ საგნიდან, რომელზეც შემდგომ შენდება მთელი საგნის სტრუქტურა.

გააზიარეთ თუ მოგეწონათ..