რა არის პროლაქტინი?
პროლაქტინი არის ჰორმონი, რომელსაც ძირითადად ჰიპოფიზი გამოიმუშავებს.
როგორც წესი, მას მხოლოდ ლაქტაციასთან (რძის წარმოქმნასთან) აკავშირებენ, მაგრამ რეალურად ბევრად ფართო გავლენა აქვს — მათ შორის:
• სექსუალურ ქცევაზე
• ემოციურ მდგომარეობაზე
• მოტივაციაზე
• რეფრაქტერულ პერიოდზე
• მშობლურ/მზრუნველობით ინსტინქტებზე
პროლაქტინის ფუნქციები ქალებში
1. რძის გამომუშავება
ეს მისი ყველაზე ცნობილი ფუნქციაა.
ორსულობისა და მშობიარობის შემდეგ:
• პროლაქტინი ააქტიურებს რძის წარმოებას
• ძუძუთი კვება კიდევ უფრო ზრდის მის გამოყოფას
2. რეპროდუქციული სისტემის რეგულაცია
მაღალი პროლაქტინი:
• თრგუნავს ოვულაციას
• ამცირებს fertility-ს
ეს ბუნებრივი მექანიზმია, რომ ორგანიზმი ერთდროულად:
• ბავშვის მოვლაზე იყოს ფოკუსირებული
• და ახალი ორსულობა დროებით შეაფერხოს
3. ემოციური კავშირი
პროლაქტინი მონაწილეობს:
• დედობრივ მიჯაჭვულობაში
• მზრუნველობაში
• ემოციურ დამშვიდებაში
პროლაქტინის ფუნქციები მამაკაცებში
1. სექსუალური “დამუხრუჭება”
ორგაზმის შემდეგ პროლაქტინი იზრდება.
ეს:
• ამცირებს დოპამინს
• ამცირებს სექსუალურ აღგზნებას
• ქმნის “რეფრაქტორულ პერიოდს”-ს, ანუ “ახლა საკმარისია, ორგანიზმმა დაისვენოს.”
2. დოპამინის ბალანსი
პროლაქტინი და დოპამინი ერთმანეთის საწინააღმდეგო სისტემებად მუშაობენ.
• მაღალი დოპამინი → ამცირებს პროლაქტინს
• მაღალი პროლაქტინი → აქვეითებს მოტივაციას და ლიბიდოს
3. იმუნური და მეტაბოლური ეფექტები
მას აქვს გავლენა:
• იმუნურ სისტემაზე
• ტესტოსტერონის სისტემაზე
• განწყობაზე
რა ხდება როცა პროლაქტინი მაღალია?
კაცებში:
• ლიბიდოს ვარდნა
• ენერგიის დაქვეითება
• ერექციული პრობლემები
• ემოციური აპათია
• ზოგჯერ გინეკომასტია
ქალებში:
• ციკლის დარღვევა
• ოვულაციის პრობლემები
• რძის გამოყოფა ორსულობის გარეშე
• ლიბიდოს დაქვეითება
რა ზრდის პროლაქტინს?
შეიძლება გაზარდოს:
• ქრონიკულმა სტრესმა
• ცუდმა ძილმა
• ზოგიერთმა მედიკამენტმა
• ჰიპოფიზის ადენომამ (prolactinoma)
• ხშირმა და ინტენსიურმა სექსუალურმა სტიმულაციამ
საინტერესო ნიუანსი
ბევრი თანამედროვე ადამიანი მუდმივად დოპამინის სტიმულაციაში ცხოვრობს.
ამის ფონზე ორგანიზმი ზოგჯერ “საბალანსოდ” ზრდის პროლაქტინურ ტონუსს.
შედეგი:
• თავიდან ზე-სტიმულაცია, შემდეგ კი მოტივაციის და სურვილის ვარდნა
ეს განსაკუთრებით ჩანს:
• პორნოგრაფიის გადაჭარბებულ მოხმარებაში
• კომპულსიური დაჯილდოვების ქცევებში
მეტაფიზიკა
მხარდაჭერისა და საკუთარი რესურსების თავგანწირვის ჰორმონი. პროლაქტინი არეგულირებს დაქვემდებარებულის დამოკიდებულებას ზემდგომის მიმართ, დედის — შვილის მიმართ, მოხუცის — შვილიშვილის მიმართ, ზრდასრული მამაკაცის — მოხუცის მიმართ, მასწავლებლის — მოსწავლეების მიმართ. მას ბევრი ფუნქცია აქვს: იმუნურიც, წვლილი სხეულის კონსტიტუციაშიც და იერარქიული სტრესის გადამუშავებაც, თუმცა ძირითადი მაინც სოციალურია.
პროლაქტინი გამოიყოფა სოციალური სტრესის საპასუხოდ, როდესაც არ გვინდოდა დაქვემდებარება, მაგრამ გვაიძულეს. ეს არის ევოლუციის გადამრჩენელი მექანიზმი იმისთვის, რომ კონკურენტმა ინდივიდებმა ერთმანეთი არ დახოცონ: ტესტოსტერონის შემცირება პროლაქტინის მატების ხარჯზე. ეს საშუალებას იძლევა, რომ კონფრონტაცია არ მივიდეს ფატალურ დასასრულამდე და საკითხი პირობითი ზავით გადაწყდეს.
შედარებისთვის: ლოდების გროვის გადალახვის მცდელობა კორტიზოლური სიტუაციაა, ხოლო სოციალურ კონფლიქტში წაგება ან სასიცოცხლო სივრცის დათმობა უფრო მეტად საჭიროების მქონე პირისთვის — სწორედ პროლაქტინური სიტუაციაა.
ფიზიკური გამოვლინებები
• არეგულირებს იმუნურ პასუხს.
• სხეულის კონსტიტუცია ქალის/დედის ტიპის მიხედვით.
როგორ ვლინდება მაღალი მაჩვენებლების დროს?
• მამაკაცებში „ჩვარის“ მდგომარეობა. იმ ობიექტიდან გამომდინარე, რომლის მიმართაც ვლინდება პროლაქტინის დონე — ადამიანი ხდება დაუცველი და შეუზღუდავი რესურსის გაცემაში, გაფლანგვის შედეგად სრულ თვითგანადგურებამდეც კი.
• მამაკაცი ქალის წინაშე ვერ ახერხებს შეპასუხებას (ან პირიქით), დედა ვერ ეუბნება უარს შვილს, ბებია ვერ ეუბნება უარს შვილიშვილს...
• საკუთარი რესურსების ტოტალური თავგანწირვა ამ პროცესის შეჩერების შესაძლებლობის გარეშე.
• თვითრეფლექსია, მიდრეკილება ყველა უსიამოვნება ახსნა იმით, რომ შენ არ ხარ მართალი ან რაღაცას არასწორად აკეთებ.
• გარშემომყოფთა ნაკლოვანებების ობიექტურად შეფასების უუნარობა, ავადმყოფური მიდრეკილება ყველაფრის საკუთარ თავზე დაბრალებისკენ.
• ადამიანს ხდის უფრო დამთმობს, სოციალურად რბილს, „კუთხეების მომრგვალებისკენ“ მიდრეკილს.
• რისკზე წასვლისა და საკუთარი ცხოვრების რადიკალურად შეცვლის უუნარობა.
• მზაობა დაემორჩილო იქაც კი, სადაც არ ეთანხმები, ოღონდ აიცილო კონფლიქტი და პირდაპირი შეტაკება.
პასიურობა, გარემომცველი სამყაროსადმი ინტერესის არქონა.
როგორ ვლინდება დაბალი მაჩვენებლების დროს?
• უკომპრომისობა.
• საკუთარი თავისა და გარშემომყოფების ადეკვატური შეფასება.
• გაიფიქრა — გააკეთა.
• ცნობისმოყვარეობა და აქტიურობა.
• საკუთარი თვისებების ადეკვატური აღქმა, პროდუქტიული და არა პროცესუალური რეფლექსია.
• იმ სტრუქტურებში ინკორპორაციის (ჩართვის) უუნარობა, რომლებიც ჩვენ არ გვაინტერესებს.
• მზაობა, შეეგუო მხოლოდ იმ ადამიანებს, რომლებიც მოგწონს; იმ სტრუქტურების მიუღებლობა, რომელთა წესებსაც არ აღიარებ.
კავშირი სხვა ჰორმონებთან და ნეირომედიატორებთან
პროლაქტინი იმყოფება პირდაპირ უკუპროპორციულ დამოკიდებულებაში ტესტოსტერონთან და დოპამინთან. იგი იზრდება კორტიზოლთან ერთად და აქვს კორელაცია ესტრადიოლის დონესთან.
როგორ მოვახდინოთ ნორმალიზება?
ფიზიკის მეშვეობით
• თავშეკავება: ეს არის პროლაქტინის დაწევის ძირითადი გზა.
• ურთიერთობების შეზღუდვა: ურთიერთობა სუსტ ადამიანებთან, პაციენტებთან, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებთან, დანგრეული ბედის მქონე ადამიანებთან. ეს ეხება ურთიერთობას ფართო გაგებით: შესაბამისი კონტენტის ყურება, მათზე ნერვიულობა, ბავშვებსა და ლეკვებზე დაკვირვება და ა.შ..
• ძილი: როდესაც ძილი ირღვევა, პროლაქტინი იწყებს ძალიან სწრაფ ზრდას. ეს ხდება იმიტომ, რომ მაღალი კორტიზოლის მქონე ადამიანი ხდება ნაკლებად თავდაჯერებული და ნაკლებად კონკურენტუნარიანი იერარქიაში, რაც ჯაჭვური რეაქციით იწვევს პროლაქტინის მატებას.
ფსიქიკის მეშვეობით
• სიბრალულის კონტროლი: მკაფიოდ უნდა დავაფიქსიროთ მომენტი, როდესაც ვინმე ცდილობს ჩვენს მანიპულირებას სიბრალულის გრძნობის გამოყენებით.
• მედეგობა სიბრალულის მიმართ: სიბრალულის მიმართ შეუვალობა მთავარი იარაღია. როდესაც ასფალტზე მჯდომი ადამიანი ხელს იწვდის და შენ დაუფიქრებლად საფულეს ეცემი — ეს ნიშნავს, რომ სიბრალულმა იმუშავა. ეს არ ნიშნავს, რომ არავის უნდა დაეხმარო და სოციუმის დესტრუქციული ელემენტი გახდე, მაგრამ არაადეკვატურია სიტუაცია, როდესაც ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია შენგან ნებისმიერი რესურსი გამოიტყუოს მხოლოდ იმით, რომ საკუთარი ბედის სიმძიმეზე აპელირებს.
სოციუმის მეშვეობით
• გარემოცვა: ურთიერთობა ზრდასრულ, ჯანმრთელ, პასუხისმგებლიან და სერიოზულ ადამიანებთან.
• სამუშაო ეთიკა: გარემო, სადაც არავინ არავის აძლევს შეღავათს, ყველა ბევრს შრომობს და არ არსებობს ზედმეტი სენტიმენტალურობა.
შეცდომები
• თვითგანადგურება: მიდრეკილება აზრობრივი თვითგანადგურებისკენ.
• თანაარსებობის უუნარობა: ადეკვატური თანაარსებობის უუნარობა იქ, სადაც ეს ურთიერთხელსაყრელია.
მომზადებულია სხვადასხვა სტატიებზე დაყრდნობით
ავტორი: მამუკა გურული
