ავტორი: გიორგი დოლიძე
ყველა ერის ფოლკლორში პირდაპირ ან ირიბად, მეტ-ნაკლებად ყველგან ვხედავთ რეინკარნაციის იდეას. გვაქვს თუ არა ეს იდეა ქართულ ხალხურ შემოქმედებაში? აშკარად არის. და ერთ-ერთი ამის მაგალითი უნდა იყოს ქართული ხალხური ზღაპარი "გულამბარა და სულამბარა". სიტყვა "რეინკარნაცია" პირდაპირ არ არის ნახსენები, მაგრამ სიუჟეტის მთავარი ხაზი ასეთია: ხელმწიფის შვილი, რომელიც ბედს ეძებს და უცხო ქალაქშია, მზეთუნახავი ქალის ცოლად შერთვას მოინდომებს, მაგრამ ერთი პირობაა: ქალი ჯერ გამოსაცდელ შეკითხვას უსვამს ყველა მსურველს და ვინც ვერ უპასუხებს თავს მოაჭრის.
ვაჟი მივა ქალთან და მზეთუნახავი ეკითხება: "მაშ ჯერ მითხარი ვინ არიან გულამბარა და სულამბარა?"... ვაჟმა ეს არ იცის და ითხოვს სამი დღის ვადას ამბის გასაგებად. ამისთვის ის ქვესკნელში ჩადის და იქ ნახავს ყასაბს, რომელიც განჯინიდან ქალის თავს გადმოიღებს და მათრახით სცემს. ვაჟი ეკითხება, რა დააშავა და ვისი თავი არისო? ყასაბი მოუყვება, რომ ეს მისი მზეთუნახავი ცოლი იყო, სახელად გულამბარა, რომელიც სიყვარულში ეფიცებოდა ქმარს. მაგრამ სინამდვილეში მოჯამაგირეს, სახელად სულამბარას ჰყვარობდა. ერთხელაც ყასაბმა ორივეს ერთად წაასწრო და განჯინაში ჩაკეტა ისინი. მას მერე ჯერ ერთს სცემს მათრახით და მერე მეორეს. იმდენი სცემა, რომ სულამბარა უკვე დაილია და გულამბარასი მარტო თავიღა დარჩენილიყო და ისიც ქვესკნელში ჩასული ვაჟის თვალწინ დაილია...
ამ ამბის შეტყობის შემდეგ ხელმწიფის შვილი უკან ბრუნდება, ქალს მოუყვება გულამბარასა და სულამბარას ამბავს და ქალიც მას გაჰყვება. მაგრამ ხელმწიფის შვილის ძმობილმა ჯერ ხეზე მიაკრა ქალი და ხმალი სამჯერ მოუქნია, ქალმა კი სამჯერ ბალღამი ამოარწყია. ძმობილმა ახსნა ქალი და ხელმწიფის ვაჟს დაუბრუნა: ეს ქალი თუმცა მშვენიერი იყო, შხამიანი იყო და ადრე თუ გვიან შენც მოგკლავდა. ახლა, რაც შხამი ჰქონდა, სულ ამოვარწყევინე და ნუღარაფრის შიში ნუ გქონდეს, წაიყვანე, ღმერთმა შეგაბეროსო...
როცა ამ სიუჟეტს ვუკვირდებით, მოვლენები ზუსტად იმეორებს კარმული ვალების დახურვას, და რეინკარნაციის იდეებს. დავსვამთ შეკითხვას: სანამ ქალი ცოლად გაყვება ვაჟს, რატომ ითხოვს ჯერ უცხოების, გულამბარასა და სულამბარას ამბის გაგებას? ვინ არიან ამ ორი ადამიანისთვის გულამბარა და სულამბარა, რომ მათი ასავალ-დასავალის გააზრების გარეშე ისინი ვერ შეუღლდებიან? აშკარაა, რომ გულამბარა და სულამბარა არიან ხელმწიფის ვაჟისა და ქალის წინა ცხოვრების ინკარნაციები. მზეთუნახავი ქალი, წინა ინკარნაციაში გულამბარა, იყო ყასაბის ცოლი და მან შესცოდა - მოჯამაგირე სულამბარას (ხელმწიფის ვაჟის წინა ინკარნაცია) ფარული საყვარელი გახდა, რის გამოც ორივემ შესცოდა და ყასაბი აქ გამოდის მათი დამსჯელი ქვესკნელში - ორივეს სცემს მათრახით და როცა მეფის ვაჟი ამ ისტორიას შეიტყობს ქალის თავიც გაილევა ცემით, ანუ გაილევა კარმული საზღაური, რომელიც უნდა ეტვირთათ ორივე შემცოდე სულს.
სხვანაირად ვერ ავხსნით, თუ რატომ ადარდებს მზეთუნახავს ერთი შეხედვით ვიღაც უცხო ადამიანების ამბავი რათა დაქორწინებულიყო ვაჟზე. ქალი (სამშვინველი) გრძნობს, რომ მას აწევს წარსული ტვირთი, რომელიც არ არის გააზრებული, ანუ მონანიებული და კორექტირებული, რის გასარკვევადაც ვაჟი (გონებას) როგორც მაძიებელი ითხოვს სამ დღეს, სამი დღე არის ის პერიოდი, როცა სხვა განზომილებებთან კავშირს ამყარებდნენ ტრანსში მყოფი ხელდასხმულები. ვაჟი ჩადის ქვესკნელში და გაიაზრებს წარსულ შეცდომებს, და იგივეს აცნობებს ქალს, რაც ნიშნავს მათ მიერ წარსული შეცდომის გაცნობიერებასა და შენანებას, და შეუღლდებიან. ხოლო მეფის ვაჟის ძმობილი ბოლო საქმეს აღასრულებს: ქალს განწმენდს ბალღამისგან, რაც მას მოსდევდა შეცოდების ნიშნად, ხმლის სამჯერ მოქნევით. მხოლოდ წარსული ინკარნაციებიდან გამოყოლილი ვალის გააზრებისა და გასწორების შემდეგ შეუძლიათ ქალ-ვაჟს საბოლოოდ შეერთება...
