ავტორი: გიორგი დოლიძე
უმბერტო ეკოს რომანი "ფუკოს ქანქარა" - ძლიერი ტექსტი, რომლითაც ავტორმა ირონიას დაუქვემდებარა ადამანის მიერ შექმნილი ყველა ფილოსოფიური, რელიგიური, ოკულტური სისტემა. გვახსენებს, რომ ის რაც ჩვენი შექმნილია, ჩვენვე გვექვემდებარება და მასში ცვლილებები ჩვენ შეგვაქვს როცა მოვინდომებთ. რომანის დასასრულით კი გვაჩვენებს, თუ რა შეიძლება დაემართოს ადამიანს, როცა თვითონ ხდება საკუთარი სისტემის ტყვე. თუ როგორ შეიძლება არარსებულიც კი ადამიანმა არსებულად აქციოს და მოიყვანოს მოქმედებაში, გახადოს საკუთარ ბედისწერად, როცა საკუთარ მოგონილ გეგმას იწამებს და თავს ვეღარ ანებებს მას...
რომანი გაყოფილია ათ ნაწილად და ყოველ ნაწილს ჰქვია კაბალისტური სიცოცხლის ხის ნაწილების სახელები. სიმბოლურად ეს შეგვიძლია გავიგოთ, როგორც გაცნობიერების საფეხურები, ხოლო საბოლოო წერტილი ყველაფერს დაესმება ბოლო, მეათე ნაწილში, როცა ხდება იმის გამოაშკარავება, თუ როგორ აუხდათ წიგნის პერსონაჟებს ის, რაც დაიჯერეს და თვითონ შექმნეს როგორც გეგმა, რომელიც სინამდვილეში არარსებული იყო. დასდევდნენ საიდუმლო ორგანიზაციებს, რომლებიც უნდა ამზადებდნენ გრანდიოზულ საკაცობრიო შეთქმულებას, სინამდვილეში კი შეთქმულება რეალობაში მოჰყავთ თავად მაძიებელ პერსონაჟებს, რადგან მათ ეს დაიჯერეს, მათ ეს სურდათ. წიგნში მიმოხილულია უამრავი რელიგიურ-ფილოსოფიური და ოკულტური სისტემები, საზოგადოებები, მათი ისტორია და წიგნის პერსონაჟები ამ ყველაფერს აერთიანებენ დიდ შეთქმულების თეორიაში, რომელსაც თვითონ იწამებენ და ამ რწმენით თვითონვე იწვევენ მის აღსრულებას. ტამპლიერები, როზენკროიცერები, გნოსტიკოსები, მასონები, ილუმინატები, სიონის ბრძენკაცები, ასასინები, კაბალისტები, ბოგომილები, კატარები, იეზუიტები - რას აღარ მიაწყდებიან, და ყოველ სისტემას ირონიას უქვემდებარებს მწერალი, რომელიც თვითონ იყო ყველა ამ სისტემის შესანიშნავი მცოდნე. ადამიანები, რომლებიც ამ სისტემებით შეპყრობილები ხდებიან და კი ვეღარ მართავენ მათ, არამედ თვითონ ხდებიან მართულნი, ხდებიან შეთქმულების თეორიების დამგეგმავიც და ამსრულებელიც.
უმბერტო ეკო ახალი დროების მწერალია, როცა საყოველთაოდ გაიხსნა სხვადასხვა დაფარული ან ნაკლებად ცნობილი სწავლებები და ავტორმა შენიშნა იმის ტენდენცია, რომ ე.წ. ეზოტერული ელიტებიც და მათი ჩაკეტილი ჯგუფების მიმდევრებიც იმისთვის კი არ იყენებენ ამ ცოდნას, რათა თანდათან გათავისუფლდნენ, არამედ ქმნიან სულ უფრო დახურულ სისტემებსა და ჯგუფებს, რასაც მივყავართ მთელი ჯგუფის მიერ ახალი შეთქმულების ჩამოყალიბებასა და მის აღსრულებისაკენ. წიგნი გაფრთხილებაა, თუ სადამდე შეიძლება მივიდეს ადამიანი, თუ საკუთარ აკვიატებას ვერ უმკლავდება და რაც არ არსებობს, იმას მართლა ხორცს შეასხამს საკუთარი ინტენსიური სურვილებით, რაც სწორედ ზემოთ ხსენებული ჯგუფებისთვის წარმოადგენს ყველაზე დიდ საცდურს. ჩვენთვის ნაცნობი სიტუაციებიდან ეს იმის მსგავსია, თუ როგორი ინტენსივობით ნატრობენ და ესწრაფვიან ჩვენს გარშემო მცხოვრები ქრისტიანები სამყაროს დასასრულს რადგან სულ ამ მოვლენაზე საუბრობენ, სულ ანტიქრისტეს მოსვლა ელანდებათ, ქრისტეზე მეტად ანტიქრისტეს ხატება აღაგზნებს მათ წარმოდგენას - ის რაც არ დამდგარა, მაგრამ რის მოსვლასაც თვითონვე აჩქარებენ. ვერ ხვდებიან რომ ამას თავად მოიხმობენ, და თან ისეთი ფორმით, რომლის წარმოდგენაც არ შეუძლიათ სანამ შედეგი მართლა არ დადგება...
საინტერესოა, რომ როცა ეკოს ჰკითხეს, წაკითხული აქვს თუ არა მას დენ ბრაუნის "და ვინჩის კოდი", მწერალმა უპასუხა: "დენ ბრაუნი ჩემი რომანის "ფუკოს ქანქარას" ერთ-ერთი პერსონაჟია მხოლოდ, რომანის იმ ადამიანებზე, რომლებიც იწყებენ ათასგვარი ოკულტური სისულელის დაჯერებას." ჟურნალისტის შენიშვნაზე, რომ თავად ეკო როგორც მინიმუმ დაინტერესებული ჩანს კაბალათი, ალქიმიით და სხვა ოკულტური ძიებებით, რომელიც რომანშია, მწერალი პასუხობს: "არა, "ფუკოს ქანქარაში" მე აღვწერე ასეთი ადამიანების გროტესკული სახე. ასე რომ მე უკვე ვთქვი, დენ ბრაუნი თვითონ არის ჩემი ერთ-ერთი ქმნილება". ეკომ ძალიან კარგად წარმოაჩინა, თუ როგორ ღრმად აქვს მას ყოველი სისტემა შესწავლილი და ამავე დროს მოუწოდებს მკითხველს დადგეს ამ სისტემებზე მაღლა, რადგან ისინი ადამიანის მიერ შექმნილია და ყოველ მათგანს ოდესღაც აქვს დასასრული. ამავე დროს წიგნის ფინალით ის მკითხველს აფრთხილებს იმ კატასტროფული დასასრულით, რაც შეიძლება ჰქონდეს ამ სისტემებში ბოლომდე ჩათრევას, როცა ადამიანი საკუთარ ნებელობას გადასცემს სისტემას და მისი დამანგრეველი ფინალის აღსრულებას აჩქარებს ამით.
ახალი დროების სხვა მწერალი, სალმან რუშდი "ფლორენციელ ჯადოქარში" წერს: "უნდოდა, თავისი ეჭვი ვინმესთვის გაეზიარებინა, ეთქვა, რომ ადამიანებმა შექმნეს ღმერთი და არა პირიქით. ეთქვა, რომ სწორედ ადამიანია ყველაფრის თავი და თავი და არა ღმერთი. ადამიანია ცენტრში, ზემოთ და ქვემოთ, წინ და უკან, ის არის ანგელოზიც და ეშმაკიც, სასწაულიც და ცოდვაც, ადამიანი და მხოლოდ ადამიანი, ამის გამო ამიერიდან მხოლოდ ისეთი ტაძრები უნდა აიგოს, რომელშიც ადამიანთა მოდგმას სცემენ თაყვანს. ადამიანის თაყვანისცემის რელიგია - აი, ასეთი რელიგიის დაფუძნება იყო მისი ყველაზე სანუკვარი და კადნიერი ოცნება." თუკი სადმე არსებობს უმაღლესი გონი, ან ღმერთი, ან აბსოლუტი როგორც შემოქმედებითი პრინციპი, ის ვერ ამოიწურება გონებით და მას ვერ ჩავატევთ ვერავითარ ტერმინში ან ცნებაში, ამიტომ ყოველი ღმერთი, ანუ სისტემა რომლითაც ჩვენ ვაზროვნებთ, ჩვენივე მოგონილია, ის უფრო მეტად ჩვენი პიროვნებების გასაღებია ვიდრე რომელიმე ღმერთის, ეს ღმერთები წმინდა წერილებიდან სინამდვილეში ჩვენ თვითონ ვართ და გარესამყაროს ვერ გავიაზრებთ, თუ არ დავაბრუნებთ ამ სისტემებს ისევ ჩვენი ადამიანური არსის სამსახურში. წინააღმდეგ შემთხვევაში ვხდებით ფარისევლები სახარებიდან, რომლებიც შაბათს კი არ მიიჩნევენ კაცთათვის შექმნილად, არამედ კაცობრიობას თვლიან შაბათისთვის შექმნილად, ადამიანს ვაყენებთ იმის მსახურად, რაც თავად ადამიანის მიერ არის შექმნილი. ჩვენც იგივე ბედი გველის რაც უმბერტო ეკოს რომანის პერსონაჟებს, რომლებმაც თვითონ არ დაიტოვეს უკან დასახევი გზა, ბოლომდე იწამეს ჯერ არმომხდარი და თვითონვე აღასრულეს, ანუ გამოიწვიეს ის რაც მათ მოუვიდათ რომანის ბოლოს...
